Prawdziwe telewizyjne psy

[

]( http://www.przekroj.pl )

Nadkomisarz Andrzej Gajewski jest w pracy 24 godziny, jeśli nie ciałem, to duchem. To stary policyjny wyga, który potrafi rozgryźć najtrudniejszą sprawę.

Podkomisarz Sławomir Desperski bywa bezczelny i nieobliczalny, ale jest jak pitbull – kiedy zaatakuje, już nie odpuści.

Jeżeli tacy gliniarze sprawują nad nami opiekę, wreszcie możemy się poczuć bezpieczni. Niestety, wyłącznie przed telewizorami.

W TVP1 trwa właśnie emisja trzeciej części „Pitbulla”, a od kwietnia TVP2 pokazuje nowe odcinki „Gliny”. W tej sytuacji niepotrzebni mogą odejść.

I odchodzą – TVN po siedmiu sezonach kończy emisję landrynkowych „Kryminalnych”. Z policjantami jak z żurnala ostatecznie pożegnamy się w maju.

Przy wszystkich swoich słabościach „Pitbull” i „Glina” to zdecydowanie najlepsze polskie seriale kryminalne od wielu lat. Mają wszystko, co dobry kryminał mieć powinien: mroczny klimat, zagadkę oraz charyzmatycznych bohaterów.

Są sprawnie zrealizowane – film Patryka Vegi (choć nowe odcinki reżyserowali już inni, pozostali wierni stylowi poprzednich części) próbuje zbliżyć się do dokumentu, zadbano o detale, o język, w którym nie brakuje slangowych wyrażeń (kto z was wie, co znaczy: „puknąć rolkę”?).

Dyskretna, spokojna muzyka Luki nie podbija sztucznie emocji, bo też nie musi. I tak tu od nich aż kipi. Władysław Pasikowski podszedł do „Gliny” jak do porządnej kinowej produkcji i realizuje swój serial na taśmie filmowej.

Do ręki dostał dobrze napisany scenariusz, którego autor Maciej Maciejewski starał się, by historia osadzona była tu i teraz.

Są więc wątki polityczne, w drugiej części pojawiają się tematy lustracji oraz nietolerancji (mord na Cyganach). Vega, który przez lata dokumentował pracę policjantów i opiera się na faktach, tropi zbrodnię naszą powszednią, zrodzoną w afekcie, ze strachu, z szaleństwa.

Trzecia część jego serialu to niemal katalog najgłośniejszych spraw ostatnich lat. Mamy więc atakującego kobiety „łomiarza”, lincz we Włodowie, „bombiarza” podkładającego ładunki wybuchowe w stolicy.

Pasikowski nie czerpie z gazet i policyjnych- biuletynów, choć zdarza mu się czerpać z historii.

W pierwszej części za sprawą zagadkowego podwójnego morderstwa wrócili do głośnej sprawy sprzed lat: porwania i zabójstwa syna PAX‑owskiego działacza Bolesława Piaseckiego.

„Glina” skutecznie buduje aurę niepokoju, wrażenie, że rzeczywistość jest nieprzejrzysta, pełna niejasnych powiązań.

Że świat, w którym żyjemy, pracujemy, chodzimy do szkoły, jest jedynie powierzchnią, pod którą dzieją się rzeczy, o których istnieniu lepiej nie wiedzieć.

Tu nie ma mowy o modelu. Dzisiaj zbrodnia, jutro kara, czasem tropy się rwą, zagadki pozostają nierozwiązane.

Na granicy obu światów funkcjonują główni bohaterowie filmów – pyskaty podkomisarz Desperski (Marcin Dorociński) z „Pitbulla” i mrukliwy nadkomisarz Gajewski (Jerzy Radziwiłowicz) z „Gliny”.

Dwaj faceci, którzy wkroczyli na drogę, z której nie ma już odwrotu, i odkryli, że świat wokół nich jest o wiele bardziej zepsuty, niż mogłoby się wydawać.

Wszystko fajnie, chłopaki, tylko że pies jest zawsze zmęczony. Jesteś zmęczony, w dupie to wszystko masz – tłumaczył ak-torom na planie „Pitbulla” policjant z wydziału zabójstw.

– I to jest niesamowite, on ma wszystko gdzieś, a zarazem to jest całe jego życie! – mówi Marcin Dorociński. Od gliniarzy nauczył się, że podczas przesłuchania niektórym ze zmęczenia opadają powieki.

– Pozornie się wyłączasz, a jednocześnie ciągle jesteś czujny. Jakbyś zachowywał energię na atak, na moment, kiedy naprawdę będzie potrzebna- mówi aktor.

Postać Despero inspirowana była prawdziwą postacią. Vega już raz o nim opowiedział, w dokumencie „Prawdziwe psy”.

Żeby poznać życie człowieka z wydziału zabójstw, Marcin Dorociński wiele razy spotykał się z policjantami, w tym ze swoim pierwowzorem, i nawet spiłował sobie ząb, żeby być bardziej wiarygodnym. Jednak reżyser przewidział dla aktorów jeszcze inny trening.

Hanna Konarowska, nowa w serialu, opowiadała niedawno w „Zwierciadle”, jak podczas spotkania z antyterrorystami pokazano jej album pełen zdjęć z miejsc zbrodni.

– Po wyjściu miałam miękkie nogi – przyznała. Album trzymał też w rękach Dorociński: – Zobaczyłem kilka zdjęć i mi wystarczyło. W moim bohaterze widok zwłok nie budzi żadnych emocji, ale ja nie musiałem się „zobojętniać” przez oglądanie tych fotografii, nie jestem psychopatą".

Jerzemu Radziwiłowiczowi wystarczyła krótka konsultacja z zawodowcami dotycząca posługiwania się kajdankami, bronią, „uziemiania” przeciwnika. I tyle, bo jak podkreśla, „gra człowieka, a nie zawód”.

Jego Gajewski to typ bogartowski: chłodny, zamknięty w sobie, ukrywający emocje.

On intensywnie pracuje głową, jest po męsku silny, zdecydowany, ale nie brutalny. Nie ma specjalnych dylematów moralnych, a w zasadzie sobie na nie nie pozwala. W tym zawodzie, jak ma się za dużo dylematów, można nie przeżyć.

Milczący Gajewski tak jak zmęczony Despero też cały czas zachowuje czujność, żeby „po pierwsze, nie dać się zastrzelić, po drugie, żeby w coś podejrzanego nie »wdepnąć«, po trzecie, żeby nie dać się oszukać wątpliwym okolicznościom.

Mam wrażenie, że ciągłe napięcie, w którym żyją policjanci, jest dla nich rzeczą naturalną”.

Mimo że to film o przemocy, twórcy starają się, by śmierć nie była mechaniczna. Bohaterów Pasikowskiego dręczą na przykład wyrzuty sumienia.

„Zbrodnia brudzi każdego” – głosiło hasło reklamowe pierwszej części „Gliny”. I tak jest w tym filmie – zło nie znika, jak brud osiada również na tych, którzy z nim walczą.

To zresztą zgodne z konwencją kryminału w jego czarnej wersji. Bohaterowie są zmęczeni, nie mają życia prywatnego, wciąż balansują na granicy dobra i zła, a ich zaangażowanie w pracę nosi znamiona obsesji.

Obaj aktorzy przyznają, że udział w serialu kryminalnym był dla nich po trosze powrotem do chłopięcych czasów:

– Spełniłem jakieś dziecięce marzenie z czasów zabawy w Indian i kowbojów, detektywów i gangsterów. Ci bohaterowie dzieciństwa zawsze są pociągający – przyznaje Jerzy Radziwiłowicz.

– Człowiek chodzący z pistoletem czuje się trochę jak Pan Bóg – dodaje Marcin Dorociński, którego kontakt z „prawdziwymi psami” tak poruszył, że przez chwilę na serio zastanawiał się, czy... nie wstąpić do policji.

Ale nie wstąpił. I bardzo dobrze, bo serial stał się dla niego trampoliną do kariery, tak jak dla Radziwiłowicza jest jedynie następnym etapem w karierze.

Charyzma jego bohatera to nie tylko efekt znakomitej gry. Radziwiłowicz to aktor ikona, Mateusz Birkut z „Człowieka z marmuru”, AK‑owiec z „W zawieszeniu”. Grał teatralne role z najwyższej półki u Wajdy, Swinarskiego, Grzegorzewskiego, Jarockiego.

Ten wizerunek Radziwiłowicza niewątpliwie pomógł mu uczynić z Gajewskiego kogoś więcej niż tylko solidnego gliniarza. To kolejny jego bohater z misją, walczący o sprawiedliwość. Zmieniło się tylko pole walki.

O ile „Glina” jest wierny kryminalnej konwencji, o tyle „Pitbull” próbuje zajrzeć za kulisy policyjnej roboty. Tu ciągle brakuje pieniędzy, nieustannie trwa konflikt przełożonych z podwładnymi, organizuje się idiotyczne szkolenia, komendy są obskurne, a raporty pisze się na maszynie.

– Ale oni nie marudzą, że nie mają długopisu – tłumaczy Marcin Dorociński i swoich bohaterów, i prawdziwych gliniarzy.

– Ich wkurza, że go nie mają! – podnosi głos, wyraźnie zamieniając się w Despera, co budzi mój lekki niepokój.

– I trzeba sobie z tym jakoś poradzić. Pomimo braków, pomimo mizeroty ci ludzie dają z siebie więcej, niż się od nich oczekuje. I w tym rzecz! Owszem, działają na pograniczu prawa, balansują na cienkiej granicy, ale to nie są szaleńcy!- dodaje.

-Dla nich najważniejsza jest sprawiedliwość, naprawdę są bohaterami! Gdyby każdy tak wykonywał swoją pracę jak oni, żylibyśmy w bardzo bogatym kraju.

Nikt nie robi kryminalnego serialu, żeby podbić serca policjantów. Wygląda jednak na to, że nawet to się twórcom „Pitbulla” udało.

Na Internetowym Forum Policyjnym dyskusja o serialu Patryka Vegi właściwie nie ma końca („Glina” nie budzi aż takich emocji).

Forumowicze spierają się, na ile oddaje realia ich pracy. Większość zgadza się, że dość wiernie.

„Tylko gliny spotykający się na co dzień z ludzką krzywdą i cierpieniem, na których śmierć człowieka przestała robić wrażenie, zrozumieją, o co w tym filmie chodzi i dlaczego właśnie tak się dzieje...

"...gdy policjanci, poświęcając się całkowicie swojej pracy, tracąc nawet rodziny, otrzymują, to, co trafnie określił Gebels, mówiąc o swoim naczelniku: »Żeby podpisać awans, potrzebna jest przynajmniej jedna ręka wolna, a tu obie zajęte, bo muszą stołek trzymać«".